Ngày 24/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.
Việc ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường bảo vệ quyền con người, quyền công dân; nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và lợi ích của Nhà nước; góp phần đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.
Theo quy định của Nghị quyết, nhóm dễ bị tổn thương gồm: trẻ em; người cao tuổi; người khuyết tật; phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc người mất năng lực hành vi dân sự; người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Bên cạnh đó, lợi ích công được xác định trong các lĩnh vực như: đầu tư công; đất đai, tài nguyên, tài sản công; môi trường, hệ sinh thái; di sản văn hóa; an toàn thực phẩm, dược phẩm; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Nghị quyết quy định Viện kiểm sát nhân dân được khởi kiện vụ án dân sự công ích trong trường hợp phát hiện có hành vi xâm phạm quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc xâm phạm lợi ích công nhưng không có người khởi kiện theo quy định của pháp luật. Trước khi thực hiện việc khởi kiện, Viện kiểm sát tiến hành kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ; đồng thời thông báo, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện thực hiện việc khởi kiện theo quy định.
Việc Viện kiểm sát nhân dân tham gia khởi kiện vụ án dân sự công ích góp phần bảo vệ hiệu quả hơn quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương; nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật xâm phạm lợi ích công; đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật.
Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng góp phần tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống Nhân dân như bảo vệ môi trường, quản lý tài sản công, an toàn thực phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo tồn di sản văn hóa.
Để Nghị quyết được triển khai hiệu quả, các cơ quan, đơn vị và người dân cần nâng cao nhận thức pháp luật; chủ động phát hiện, phản ánh các hành vi xâm phạm quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc hành vi xâm phạm lợi ích công tới cơ quan chức năng để kịp thời xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.
